Vraag 1

Worldcafé ronde 2
Waarom is erfgoed belangrijk voor mij persoonlijk? Waarom ben ik zo vaak met erfgoed bezig? Wat motiveert mij?

Cultureel erfgoed kan door zijn ouderdom of door zijn uniek karakter een historische waarde an sich gekregen hebben. Cultureel erfgoed heeft voor veel mensen ongetwijfeld ook een economisch belang. Verschillende mensen in de toeristische sector verdienen hun geld dankzij het aanwezige erfgoed, maar ook leraars geschiedenis, archeologen, ... hebben een inkomen door de maatschappelijke interesse voor ons verleden.

Wat echter vooral opviel bij de verwerking van de antwoorden op vraag 1 was de verbindende kracht van erfgoed. Erfgoed verbindt het individu met iets dat hem overstijgt en erfgoed maakt het mogelijk een brug te slaan tussen kennen (het hoofd) en beleven (de buik).

Het individu en het grotere geheel

Erfgoed verbindt elke individu met een grote geheel en geeft zo mee vorm aan de individualiteit van iedere persoon. In de eerste plaats mag het sociale karakter van veel erfgoedorganisaties niet onderschat worden. Voor velen is het samen (onder)zoeken nog altijd een meerwaarde ("samen is fijn"). In ieder geval zorgt erfgoed voor directe sociale contacten. Of zoals een deelnemer het stelde: "Het verleden brengt mensen samen".

Bovendien schrijft erfgoed het individu in in een breder sociaal netwerk. Dit is de straat, wijk, dorp, gemeente, stad, regio, ... zoals ze vandaag de dag zijn. Maar de geschiedenis van die omgeving bepaalt haar vorm vandaag en kan haar mee diepgang en kracht geven. Zo ontwikkelt het individu een sterkere band met zijn omgeving.

Erfgoed verweeft het individu in een tweede beweging met een verder verwijderde oorsprong. Erfgoed verbindt het individu met zijn geschiedenis, met wat voor hem of haar kwam. Mijn oorsprong geeft vorm aan wat ik vandaag ben. In die zin is erfgoed wat ik ben.

In de antwoorden wordt dit omschreven met begrippen als roots of wortels, oorsprong, voorouders en brug en met vragen als "Van waar kom ik?" en "Wat zijn mijn wortels?", maar ook "Wat kan ik meegeven aan mijn toekomst?". In die zin gaat het bij erfgoed niet louter om een luik naar het verleden, maar ook om een "brug van het verleden naar de toekomst".

Hierbij aansluitend. In de notities van een aantal deelnemers vonden we terug hoe erfgoed ons verbindt met het leven. Cultuur in de brede zin is de manier waarop we ons dagelijks leven organiseren. Die cultuur dragen we mee als cultureel erfgoed. Op die manier is het dagelijks leven van vandaag via ons cultureel erfgoed verbonden met het leven van gisteren.

Vanuit het individu bekeken zijn vooral begrippen als identiteit, fierheid en een gevoel van authenticiteit belangrijk. Erfgoed zorgt voor een zekere persoonlijke trots omwille van de kracht van het verleden. Het is met dit gevoel van verbondenheid dat enerzijds gevoelens van respect ("respect voor je wortels") en verantwoordelijkheid samenhangen en anderzijds gevoelens van een dreigende ontworteling in een wereld die een eenheidsworst dreigt te worden.

Een slotopmerking. Het zoeken naar die plaats in sociale netwerken of een groter geheel mag nooit ten koste gaan van het individu en mag nooit een compromis worden. Belangrijk is dat het individu zijn plaats vindt in een groter geheel zonder zich te moeten verloochen. Er moet altijd plaats zijn voor het ich in het ich & dich (zie verder).

Kennen en beleven

Voor veel erfgoedwerkers is het kennen van de eigen leefomgeving een belangrijke drijfveer. Vanuit hun nieuwsgierigheid stellen ze zich vragen. Waarom zijn de dingen zoals ze zijn? Hoe werd dit vroeger gedaan? Ze zoeken, onderzoeken, verzamelen, ontdekken en (proberen te) begrijpen. Ze vinden deze kennis belangrijk en velen willen ze ook overdragen aan anderen.

Maar voor velen is erfgoed ook iets dat ze beleven. Erfgoed heeft te maken met goed voelen ("Ik wil het verleden voelen, ruiken, proeven, zien, horen... Dat doet goed!") of her-beleven (nostalgie). Of erfgoed is gewoon leuk, ontspanning of zinvolle vrijetijdsbesteding. Tenslotte geeft erfgoed een gevoel van authenticiteit aan het individu in een wereld die steeds sneller en onbeheersbaarder lijkt te worden.

Het verleden en de toekomst

Waar het uiteindelijk altijd op uitkomt, is het over-dragen of door-geven, het ontvangen en op zijn beurt verder geven (de letterlijke betekenis van traditie is iets dat doorgegeven wordt). Erfgoedwerkers schenken aan familie (kinderen en kleinkinderen), vrienden en kennissen, maar ook aan gelijkgezinden en geïnteresseerde lezers en bezoekers. Door dit doorgeven slaan ze een brug tussen verleden en toekomst. Voor vele erfgoedwerkers van vandaag is erfgoed iets dat ze zelf met de paplepel ingegeven kregen en dat ze nu willen delen met de volgende generaties.